Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында инфрақұрылымды дамыту, автомобиль жолдарының сапасын арттыру және отандық ғылыми әзірлемелерді өндіріске енгізу мәселелерін басым міндеттердің бірі ретінде атап өтті. Бұл бағыттар «Халықтық құрылыс» бастамасын жүзеге асыру және Көкшетау – Петропавл автомобиль жолын кеңейту сияқты ауқымды инфрақұрылымдық жобалар аясында ерекше маңызға ие.

 (Суреттер Ғылым және жоғары білім министрлігі сайтынан алынды)

Осы міндеттерді іске асыруға М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінің ғалымдары да өз үлесін қосып келеді. Олар өнеркәсіптің қайталама шикізатын пайдалану арқылы жол битумының қасиеттерін жақсартатын жаңа технология әзірледі. Ғылыми жаңалық асфальтбетон жабынының беріктігі мен қызмет ету мерзімін арттыруға, сондай-ақ өндірістік қалдықтарды тиімді пайдалануға бағытталған. Технология зертханалық сынақтардан өтіп, Солтүстік Қазақстан облысындағы автомобиль жолының тәжірибелік учаскесінде қолданылды.

 

Ғылыми зерттеулер 2023-2025 жылдары ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің гранттық қолдауымен жүргізілді. Технологияны тәжірибеге енгізу жұмыстары Солтүстік Қазақстан облысының әкімі Ғауез Нұрмұхамбетовтің тапсырмасымен өңірдегі жол саласы ұйымдарының қатысуымен жүзеге асырылып жатыр.

 

Ғылыми топқа химия ғылымдарының кандидаты, СҚУ профессоры Антонина Дюрягина жетекшілік етеді. Технологияның негізінде жылу электр орталықтарында пайдаланылған, алдын ала тазартылған герметикалаушы сұйықтық пен университет ғалымдары мұнай-химия өндірісінің қалдықтарынан синтездеген арнайы қоспа жатыр. Бұл әдіс битумның пайдалану сипаттамаларын жақсартуға және өнеркәсіптік шикізатты қайта өңдеп, өндіріске пайдалануға мүмкіндік береді.

 

«Біздің мақсатымыз – Қазақстанның климаттық ерекшеліктерін ескере отырып, жол жабынының сапасы мен ұзақ мерзімге төзімділігін арттыратын технология жасау. Сонымен қатар өнеркәсіптік қалдықтарды құрылыс материалдарын өндіруге қажетті қайталама шикізат ретінде тиімді пайдаланудың жолын іздедік. Осылайша, әзірлемеміз ғылыми, практикалық және экологиялық міндеттерді бір арнаға тоғыстырады», – деді Антонина Дюрягина.

 

Зерттеудің алғашқы кезеңінде ғалымдар битумның қасиеттерін жақсартатын қоспалардың оңтайлы құрамын анықтап, олардың битум мен асфальтбетонға әсерін зерделеді. Алынған нәтижелер тәуелсіз аккредиттелген «Стройэксперт» зертханасында тексерілді.

 

Сынақ нәтижелері модификацияланған асфальтбетонның су сіңіру көрсеткіші 35%-ға төмендегенін, ал суға қаныққаннан кейінгі беріктігі бақылау үлгілерімен салыстырғанда шамамен 50%-ға артқанын көрсетті. Сонымен қатар материалдың жоғары температураға төзімділігі жақсарды.

 

Келесі кезеңде технология өндірістік жағдайда сынақтан өткізілді. Асфальтбетон зауытында 40 тонна модификацияланған битум дайындалып, Қарақоға-Петропавл автомобиль жолының ұзындығы 200 метр болатын тәжірибелік учаскесіне төселді. Алынған үлгілерге жүргізілген зертханалық сынақтар жол жабынының белгіленген нормативтік талаптарға сәйкес келетінін растады.

 

Жобаны тәжірибеде іске асыруға өңірдің жол саласы ұйымдары қолдау көрсетті. Атап айтқанда, «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ Солтүстік Қазақстан облыстық филиалы сынақ жүргізу үшін автомобиль жолының учаскесін бөлді. Ал «Жол активтері сапасының ұлттық орталығы» ШЖҚ РМК Солтүстік Қазақстан облыстық филиалы асфальтбетон қоспасына қажетті зертханалық сынақтарды тегін жүргізуге мүмкіндік берді.

 

«Біз үшін ғылыми әзірлемені нақты өндіріске енгізу аса маңызды болды. Зертханалық зерттеулерден бастап материалдың өнеркәсіптік партиясын дайындауға және жолдың тәжірибелік учаскесін салуға дейінгі кезеңдерден өттік. Ендігі міндет – жол жабынының нақты климаттық жағдайда қаншалықты төзімді екенін бағалап, технологияны одан әрі қолдану мүмкіндіктерін анықтау», – деді «Химия және химиялық технологиялар» кафедрасының меңгерушісі, қауымдастырылған профессор Юлия Бызова.

 

Күзгі-қысқы және көктемгі кезеңдерден кейін мамандар тәжірибелік учаскенің жай-күйіне мониторинг жүргізеді. Атап айтқанда, жол бетінде жарықтардың, көлік дөңгелегінің ізінен пайда болатын ойықтардың және басқа да ақаулардың бар-жоғы тексеріліп, жабынның беріктігі мен суға төзімділігіндегі өзгерістер бағаланады. Алынған нәтижелер бақылау учаскесінің көрсеткіштерімен салыстырылып, технологияның нақты пайдалану жағдайындағы тиімділігі анықталады.

 

Әзірлеменің экологиялық маңызы да зор. Ғалымдардың есептеуінше, жылына 10 мың тонна битум өңдеу барысында 10 тоннаға дейін қайталама өнеркәсіптік шикізатты пайдалануға болады. Бұл кәдеге жаратуды қажет ететін қалдықтардың көлемін азайтуға мүмкіндік береді. Аталған тәсіл ресурстарды ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаға келетін зиянды азайтуды көздейтін «Таза Қазақстан» жалпыұлттық бастамасының міндеттерімен де үндеседі.

 

Технологияны одан әрі енгізу тәжірибелік учаскедегі мониторинг нәтижелеріне және жол құрылысында қолдануға рұқсат берудің қажетті рәсімдерінен өтуіне байланысты болады. Тиімділігі расталған жағдайда отандық әзірлемені Қазақстанның автомобиль жолдарын салу және жөндеу жұмыстарына кеңінен қолдануға мүмкіндік туады.

Mezgil.kz