Таяу Шығыс пен Украинадағы соғыс қимылдары Орталық Азияның, соның ішінде Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздігіне тікелей қауіптер төндіре бастады. Каспийден Жерорта теңізіне дейінгі экспорттық жолдар нысанаға алына бастады.

(Сурет: ЖИ арқылы жасалды)

ХАЙФАДАҒЫ ӨРТ ЖӘНЕ ИЗРАИЛЬ НАРЫҒЫНЫҢ ТҰЙЫҚТАЛУЫ

Кеше Израильдің ең ірі мұнай өңдеу зауыты — Хайфадағы «Bazan» нысаны Иран мен «Хезболланың» зымыран соққысынан кейін өртке оранды. Бұл зауыт елдің бензин мен дизельге деген сұранысының 60%-ын қамтамасыз етіп отырған еді.

Бұл оқиға Қазақстан мен Әзірбайжан үшін өте маңызды, себебі бұл екі ел Израиль импорттайтын шикі мұнайдың 70%-ын қамтамасыз етеді.

Әзірбайжан мұнайы Баку-Тбилиси-Джейхан құбыры арқылы Түркияға, одан әрі танкерлермен Хайфаға жетеді.

Қазақстан мұнайы Каспий құбыр консорциумы (КҚК) арқылы Новороссийскіге, одан Босфор бұғазы арқылы Израильге жөнелтіледі.

Енді бұл екі бағыт та қарулы қақтығыстардың кесірінен тоқтап қалу алдында тұр.

НОВОРОССИЙСК: ЭКСПОРТТЫҚ ҚАҚПАНЫҢ ЖАБЫЛУЫ

Мұнайдың жөнелтілетін нүктесінде де жағдай мәз емес. Украиналық дрондардың Ресейдің Новороссийск портындағы терминалдарға жасаған шабуылдары экспорттық қуатты екі есеге қысқартты.

29 қарашадағы шабуыл Қазақстанға 1,5 млрд доллар шығын әкелді. Ал 2 наурыздағы соққы «Шесхарис» терминалының инфрақұрылымын зақымдады.

Қазіргі таңда Ресейдің батыс порттарындағы мұнай экспорттау қуатының 40%-ы істен шыққан. Экспортының 80%-ы КҚК-ға тәуелді Қазақстан үшін бұл — үлкен экономикалық сын. Қысқа мерзімде бұл көлемді қабылдай алатын балама бағыт әзірге жоқ.

ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ҚЫСПАҚ: БАЛАМА ЖОЛДАР ДА ҚАУІПСІЗ ЕМЕС

Сарапшылардың пікірінше, тек Новороссийск пен Хайфа ғана емес, барлық транзиттік дәліздер қауіп астында:

Қызыл теңіз: Хуситтердің шабуылдары Суэц каналы арқылы өтетін тасымалды қиындатты.

Оңтүстік бағыт: Ауғанстан мен Пәкістан арасындағы қақтығыс Үнді мұхитына шығатын ең қысқа жолды жауып тастады.

Орталық дәліз: Каспий акваториясындағы дрон шабуылдары тіпті балама саналатын «Орта дәліздің» де осал тұстарын көрсетіп берді.

Орталық Азияның энергетикалық ресурстарын әлемдік нарықпен байланыстыратын бірде-бір бағыт бүгінде толық қауіпсіз деп айтуға келмейді. Эскалация циклі қысылып, экспорттаушы елдер екі соғыстың ортасында қалып отыр. Нарықтың трансформациясы мен жаңа қауіпсіз маршруттар іздеу мәселесі ендігі жерде таңдау емес, өмірлік қажеттілікке айналды.

Mezgil.kz