«Сақтансаң – сақтаймын» дейді халық даналығы. Бұл сөздің мәні бүгінгі таңда бұрынғыдан да тереңдей түсті. Климаттың өзгеруі, табиғи апаттардың жиілеуі, өндірістік қауіпсіздікке қойылатын талаптардың артуы – кез келген мемлекеттен төтенше жағдайлардың салдарын жою ғана емес, олардың алдын алуға бағытталған тиімді жүйе қалыптастыруды талап етеді. Қазақстан да соңғы жылдары осы бағытта ауқымды реформалар жүргізіп, қауіпсіздік мәдениетін жаңа деңгейге көтеруге күш салып келеді.
(Сурет ЖИ арқылы жасалды)
Бүгінде Төтенше жағдайлар министрлігінің қызметі тек өртті сөндірумен немесе табиғи апат салдарын жоюмен ғана шектелмейді. Оның басты міндеті – қауіптің алдын алу, тәуекелдерді ерте анықтау және халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін заманауи инфрақұрылымды дамыту. Бұл бағыттағы жұмыстардың нәтижесі 2026 жылы да айқын байқалып отыр.
Еліміздің географиялық ерекшелігі төтенше жағдайлардың сан алуан түрімен бетпе-бет келуге мәжбүрлейді. Бір өңірде көктемгі су тасқыны қаупі жоғары болса, екінші аймақта дала өрттері мен құрғақшылық қауіп төндіреді. Таулы өңірлерде сел мен көшкін қаупі сақталады. Осындай күрделі табиғи жағдайлар мемлекеттік органдардың жыл бойы дайын болуын талап етеді.
Соңғы жылдары Қазақстанда алдын алу шараларына басымдық беріліп келеді. Өзен арналары тазартылып, қорғаныс бөгеттері күшейтілуде, гидротехникалық құрылыстар тұрақты бақылаудан өтеді. Су тасқыны қаупі бар аймақтарда инженерлік жұмыстардың көлемі ұлғайып, төтенше жағдайлар туындаған жағдайда халықты жедел құлақтандыру жүйесі жетілдірілуде. Бұл жұмыстардың барлығы апаттың салдарын жоюдан гөрі, оның алдын алудың әлдеқайда тиімді екенін көрсетеді.
Цифрлық технологиялардың енгізілуі де қауіпсіздік жүйесіне тың серпін берді. Бүгінде спутниктік мониторинг, дрондар, геоақпараттық жүйелер мен автоматтандырылған бақылау құралдары төтенше жағдайлардың даму қаупін ертерек анықтауға мүмкіндік береді. Мұндай технологиялар әсіресе орман және дала өрттерін бақылауда, су деңгейін өлшеуде және шалғай елді мекендердегі ахуалды бағалауда ерекше маңызға ие.
2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында Төтенше жағдайлар министрлігінің авиациясы 1488 рейс орындады. Оның 707 рейсі төтенше жағдайлардың алдын алу және оларды жою мақсатында жүзеге асырылды. Сонымен қатар авиацияның көмегімен 280-нен астам науқасқа шұғыл медициналық көмек көрсетілді. Бұл көрсеткіштер министрлік авиациясының тек құтқару операцияларында ғана емес, азаматтардың өмірін сақтап қалуда да маңызды рөл атқаратынын аңғартады.
Бүгінде құтқарушылардың материалдық-техникалық базасы да кезең-кезеңімен жаңартылып келеді. Заманауи өрт сөндіру техникалары, жол талғамайтын арнайы көліктер, жүзу құралдары, инженерлік машиналар мен арнайы жабдықтар өңірлік бөлімшелерге жеткізілуде. Мұндай жаңғырту төтенше жағдай орын алған кезде әрекет ету уақытын қысқартып, халыққа көрсетілетін көмектің тиімділігін арттырады.
Қауіпсіздіктің тағы бір маңызды бағыты – халықтың дайындық деңгейін көтеру. Мектептерде, колледждерде және жоғары оқу орындарында төтенше жағдай кезіндегі іс-қимыл бойынша тұрақты оқу-жаттығулар өткізіліп, мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындарда эвакуациялық жаттығулар ұйымдастырылады. Мұндай тәжірибелік сабақтар төтенше жағдайда дұрыс шешім қабылдауға және адам шығынын азайтуға ықпал етеді.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, табиғи апаттардың толық алдын алу мүмкін емес. Бірақ олардың салдарын барынша азайтуға болады. Қазақстан да осы бағытта халықаралық тәжірибені белсенді енгізіп келеді. Табиғи қатерлерді бағалау, цифрлық картография, тәуекелдерді модельдеу және халықаралық ұйымдармен ақпарат алмасу жүйесі жылдан-жылға жетілдірілуде. Бұл еліміздің төтенше жағдайларға қарсы іс-қимыл әлеуетін күшейтіп қана қоймай, өңірлік қауіпсіздікке де оң әсерін тигізеді.
Қазақ «Апат айтып келмейді» дейді. Алайда оған дайын болу – әрқашан адамның да, мемлекеттің де қолынан келетін іс. Қазақстанның төтенше жағдайлардың алдын алу мен оларды жою бағытындағы бүгінгі жұмысы дәл осы қағидатқа негізделген. Қауіпсіздік – бір ғана құтқарушының емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Ал алдын алу мәдениеті қалыптасқан елдің болашағы да берік, тұрғындарының ертеңге деген сенімі де нық болмақ.
