Соңғы жылдары Қазақстандағы саяси жаңғыру үдерісінде Ұлттық құрылтай ерекше маңызға ие қоғамдық-саяси институт ретінде қалыптасты. 

(Сурет: baq.kz )

Ол билік пен қоғам арасындағы байланысты нығайтатын, стратегиялық мәселелерді ашық талқылауға мүмкіндік беретін диалог алаңы ретінде бағаланып отыр. Ұлттық құрылтайдың саясаттағы рөлі – формалды шешім қабылдаудан гөрі, қоғамдық пікірді жинақтау, сараптау және мемлекеттік саясаттың бағытын айқындауға ықпал етуімен ерекшеленеді.

Ұлттық құрылтай – әртүрлі әлеуметтік топтардың, зиялы қауымның, азаматтық қоғам өкілдерінің басын қосатын кеңесші орган. Оның басты мақсаты – ел дамуына қатысты өзекті мәселелерді ашық талқылап, билікке нақты ұсыныстар беру. Бұл тұрғыда құрылтай классикалық парламенттік саясаттан тыс, бірақ сонымен қатар оған ықпал ететін қоғамдық институт ретінде көрінеді.

Саясаттанушылардың пікірінше, мұндай алаңдар инклюзивті саясаттың қалыптасуына жол ашады. Яғни, шешім қабылдау процесіне тек мемлекеттік аппарат емес, қоғамның кең ауқымды өкілдері тартылады. Бұл – қазіргі заманғы басқару модельдерінің негізгі талаптарының бірі.

Ұлттық құрылтайдың саясаттағы рөлі бірнеше бағытта байқалады. Біріншіден, ол қоғамдық сұранысты институционалдық деңгейге көтереді. Әлеуметтік әділеттілік, тіл саясаты, білім, дін, ұлттық құндылықтар секілді мәселелер құрылтай мінберінде көтеріліп, кейін мемлекеттік бағдарламалар мен заңнамалық бастамаларға арқау болып жатады.

Екіншіден, құрылтай саяси тұрақтылықты сақтаудың жұмсақ тетігі ретінде қызмет атқарады. Қоғамда туындауы мүмкін шиеленістер алдын ала ашық талқыланып, радикалды формаға жетпей саяси арнада шешімін табуға мүмкіндік алады. Бұл – әсіресе көпэтносты және әлеуметтік тұрғыдан әркелкі қоғам үшін маңызды фактор.

Саясаттағы маңызды ұғымдардың бірі – биліктің легитимділігі, яғни қоғамның оған деген сенімі. Ұлттық құрылтай осы сенімді нығайтуға ықпал ететін құрал ретінде қарастырылады. Өйткені халық өз мәселесінің жоғары деңгейде талқыланып жатқанын көргенде, саяси институттарға деген көзқарасы өзгереді.

Журналистік тұрғыдан алғанда, құрылтай – «тыңдайтын мемлекет» қағидатының нақты көрінісі. Мұнда қоғам үнінің естілуі тек символдық сипатта емес, мазмұндық деңгейде жүзеге асуы маңызды. Құрылтайдан кейін қабылданған немесе қайта қаралған бастамалар осының дәлелі ретінде жиі айтылады.

Сонымен қатар Ұлттық құрылтайға қатысты сын-пікірлер де жоқ емес. Кей сарапшылар оның ұсынымдық сипаты нақты саяси шешімдерге әрдайым толық әсер ете бермейтінін алға тартады. Бұл – орынды пікір. Себебі құрылтайдың тиімділігі оның ұсыныстарының іске асу деңгейімен өлшенеді.

Алдағы уақытта Ұлттық құрылтайдың саясаттағы рөлін күшейту үшін қоғамдық бақылау, ашық есеп беру және өңірлік деңгейдегі ұсыныстарды жүйелеу маңызды болмақ. Сонда ғана ол тұрақты жұмыс істейтін, қоғам мен билік арасындағы сенімді көпірге айнала алады.

Ұлттық құрылтай – Қазақстандағы саяси жүйенің эволюциясын көрсететін маңызды институт. Ол классикалық билік құрылымдарын алмастырмайды, бірақ оларды толықтырады. Қоғамдық диалогты дамыту, ұлттық мүдделерді үйлестіру және саяси тұрақтылықты нығайтуда Ұлттық құрылтайдың рөлі алдағы жылдары одан әрі арта түсуі ықтимал.

Mezgil.kz