Қырғызстандағы саяси элитаның ішіндегі шиеленіс пен «75 ісі» төңірегіндегі сот процесі қазіргі таңда елдегі ең басты талқылау тақырыбына айналды.
(Коллаж: Mezgil.kz)
Бірінші май аудандық сотында өтіп жатқан отырыста мемлекеттік айыптаушылар Қырғызстан Ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитетінің бұрынғы басшысы Қамшыбек Ташиев пен іске қатысы бар басқа да жоғары лауазымды тұлғаларды, соның ішінде бұрынғы Бас прокурор Құрманқұл Зулушев пен парламенттің экс-спикері Нұрланбек Тұрғынбек ұлын 9 жылға бас бостандығынан айыруды сұрап, қатаң ұстаным танытты.
Соттағы жарыссөздер тек құқықтық сипатта емес, саяси астарға толы өтуде. Қамшыбек Ташиев тіпті мемлекеттік айыптаушыларға істі тоқтату және айыптаудан бас тарту туралы ұсыныс жасады. Адвокат Икрамидин Айткулов бұл әрекетті процессуалдық тұрғыдан қолдағанымен, прокурорлар бұл ұсынысқа үнсіздік танытып, өз позицияларында қалды.
ЖАПАРОВ ТАШИЕВТІ АЙЫПТАДЫ...
Ташиевтің өзі сот барысында бірнеше рет кінәсіз екенін алға тартып, бұл істің астарында жеке мүдделер жатқанына ишара етті. Ол өз жақтастарын эмоцияға берілмей, тек заң аясында әрекет етуге шақыруы да назар аударды.
Бұл оқиғаның бастауы 2026 жылдың ақпан айындағы күрделі саяси жағдаймен тікелей байланысты. Сол уақытта 75 адамнан тұратын ықпалды топ президент Садыр Жапаров пен Парламент спикеріне мерзімінен бұрын президент сайлауын өткізу туралы үндеу жолдаған болатын.
10 ақпанда президент Жапаров Ташиевті барлық қызметінен босатты. Президенттің ресми мәлімдемесіне сәйкес, бұл қадам мемлекеттің бірлігін сақтау және билік құрылымдары арасындағы жікке бөлінудің алдын алу үшін жасалған мәжбүрлі шешім болды. Жапаровтың айтуынша, Ташиевтің айналасындағы адамдар депутаттарға қоңырау шалып, оларды «генералдың жағына» шығуға үгіттеген.
ТАШИЕВ ПЕН СУРАБАЛДИЕВАНЫҢ СОТТАҒЫ АЙТЫСЫ
Тергеу материалдарына сүйенсек, Ташиевке «билікті күшпен басып алу немесе ұстап тұру» және «қызметтік өкілеттігін теріс пайдалану» сияқты ауыр баптар тағылып отыр.
Сот процесінің өзі қоғамдық резонанс тудыруда. Судья Азирет Медеров істің кейбір кезеңдерін жабық түрде өткізу туралы шешім қабылдады, бұл адвокаттардың қарсылығын тудырды. Сот процесіндегі депутат Эльвира Сурабалдиева мен Ташиев арасындағы қақтығыс та көпшіліктің есінде қалды. Сурабалдиева Ташиевті «бос қауесет таратты» деп айыптаса, Ташиев оның мәлімдемелерін «саяси арандатушылық» деп бағалады.
ТАШИЕВТІҢ ТУЫСҚАНДАРЫ ҺӘМ ЖЕМҚОРЛЫҚ ІСТЕРІ
Ташиев басқарған жылдары Қырғыз Республикасының ҰҚМК-ның биліктегі ықпалы өте жоғары болды. Шекара қызметі мен прокуратураның кейбір функцияларын өз қолына шоғырландырған бұл мекеме іс жүзінде «екінші билік орталығына» айналған еді. Қазіргі билік бұл монополияны ыдырату үшін жүйелі реформалар жүргізуде.
Бұл тек саяси өзгеріс емес, сонымен бірге экономикалық салдары бар іс. Ташиевтің туыстарына қатысты қозғалған жемқорлық істері де назар аударарлық. Мысалы, оның жиені Байғазы Матисаков «Қырғызмұнайгаз» компаниясындағы 4,1 миллиард сомдық залал келтірген іс бойынша ұсталды. Ал 1 сәуірде оның бауыры, экс-депутат Шаирбек Ташиев те қамауға алынды. Бұл Ташиев отбасының экономикалық империясының түбегейлі тексеруге ұшырағанын көрсетеді.
Халықаралық республикалық институттың (IRI) деректері бойынша Ташиевтің рейтингі жылдар бойы тұрақты түрде өсіп, 14 пайыздан 22 пайызға дейін жеткен. Бұл оның президент Садыр Жапаровпен бәсекелес болуы мүмкін деген болжамдарды күшейте түсті. Сондай-ақ, «75 хатына» қол қойғандардың құрамында бұрынғы премьер-министрлер мен депутаттардың болуы істің жай ғана азаматтық бастама емес, саяси элитаның үлкен бөлігін қамтыған процесс екенін аңғартады. 2024 жылы президенттің жарлығымен генерал-полковник шенін алған Ташиевтің дәл осы «генерал» деген атағын билік қазіргі тартыста өздеріне қарсы қару ретінде қолданып отыр.
Бұл іс Қырғызстанның қазіргі саяси тарихындағы ең күрделі дағдарыстардың бірі ретінде қалатыны анық. Прокурорлардың тоғыз жыл бас бостандығынан айыруды сұрауы – істің өте ауыр санатта қарастырылып жатқанын және биліктің бұл мәселеге түпкілікті нүкте қоюға, сондай-ақ элитадағы оппозициялық күштерге сабақ болсын деген ниетін көрсетеді. Президент Жапаровтың «ақсақалдар адастырды» деген сөздері, екі достың арасындағы сенімнің қалай тез жойылғанын және саясаттағы достықтың шегі қай жерде аяқталатынын айқын көрсетіп берді.
Mezgil.kz
